Libya yıllar süren elektrik kesintilerinin ardından aydınlanıyor

NATO destekli 2011 ayaklanmasında Muammer Kaddafi’nin devrilmesinden bu yana kronik elektrik kesintileri Libyalıların günlük yaşamlarını şekillendiriyordu.

Yıllarca süren çatışma ve elektrik kesintilerinin ardından iyileştirilen elektrik hizmeti ile birlikte Libya’nın başkentine yeni bir renk/enerji getirdi.

Rakip silahlı gruplar arasında on yıldır aralıksız devam eden çatışmalar, Kuzey Afrika ülkesinde zaten harap durumda olan şebekeye bir de savaş hasarı ve yağmalama eklemişti.

Düğünler ve diğer kutlamalar için internet üzerinden hamur işleri satan 43 yaşındaki fırıncı Hanan al-Miladi, “elektrik kesintileri işim için bir felaketti” dedi.

Kaddafi’nin 42 yıllık iktidarının ardından geride eskimiş bir altyapı, büyük ölçüde petrole bağımlı bir ekonomi ve vasıfsız bir işgücü kaldı.

Libya Genel Elektrik Şirketi (Gecol), şebekeyi korumak ve aşırı yüklenmeleri önlemek için son 10 yılda yaz ve kış aylarında tüketimin en yoğun olduğu dönemlerde yaygın elektrik kesintilerine başvurdu.

Geçen yıla kadar kesintiler 10 hatta 20 saat sürebiliyor, kentin sokaklarını karanlığa gömüyor ve yaz aylarında 40 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda kent sakinlerini klimasız bırakıyordu.

Miladi, “en dayanılmaz şey, elektriğin ne zaman ve kaç saat süreyle kesileceğini asla bilememekti” diyor.

Ancak Gecol’ün geçen yıldan bu yana yeni bir yönetime kavuşması ve güvenlik durumunun nispeten istikrarlı hale gelmesiyle birlikte Libyalılar artık önemli ölçüde iyileşmiş bir elektrik arzına sahip.

Yönetici görevden alındı

Trablus’ta Birleşmiş Milletler destekli bir hükümete başkanlık eden ve Gecol’un başkanı olan Başbakan Abdülhamid Dbeibah Temmuz 2022’de bir önceki yöneticiyi görevden aldı.

Dbeibah ayrıca enerji şirketinin yeni patronunun, hasarlı altyapının bakımına yönelik bir plan ve yolsuzluğu engellemek için fonların sıkı kontrolü de dahil olmak üzere projeleri hayata geçirmesini sağladı.

Hatta bazı yabancı şirketler Libya’da askıya aldıkları projeleri yeniden canlandırdı.

Dondurulmuş ürünler de satan 34 yaşındaki kasap Moaed Zayani, “Durum iyileşti ve müşteriler bunu fark ediyor” dedi.

Sayısız uykusuz geceden kaçınmak için Libyalılar elektrik kesintilerine uyum sağladı.

Birkaç yüz dinara (onlarca dolar) mal olan piller satın alarak bir televizyon setine ve bir ya da iki lambaya güç verebiliyor ve temel internet bağlantısını sağlayabiliyorlardı.

Gücü yetenler ise binlerce dolar harcayarak gürültülü ve çevreyi kirleten yakıt tüketen jeneratörler satın aldılar.

Libya’nın Trablus’taki iki rakip yönetimi Dbeibah ve doğudaki askeri diktatör Halife Hafter tarafından desteklenen bir diğeri arasında 2020’de yapılan ateşkesten bu yana ülke yavaş yavaş yeniden inşa edilmeye çalışılıyor.

‘Hayata dönüş’

Elektrik arzı ülke genelinde iyileşmiş olsa da Trablus’taki artış en dramatik ve önemli olanıdır.

Elektrik şebekesinin istikrarı, şehir yönetimi tarafından başlatılan “Hayata Dönüş” kampanyasının temelini oluşturuyor ve Trablus’un ruhunu yavaş yavaş geri kazandırıyor.

Kent sakinleri, çekici deniz kıyısı nedeniyle şehirlerine gururla “Akdeniz’in Sireni” lakabını takıyor.

Bir pasta markasının sözcüsü olan 53 yaşındaki Mohamad Rahoumi, “Gecol’deki idari istikrarın elektrik şebekesinin istikrarına katkıda bulunduğu açık. Ancak tüketicilerin de tüketimlerini azaltma ve faturalarını ödeme konusunda oynayacakları bir rol var.” dedi.

Libya’da elektrik fiyatları bireyler için kilovat saat başına 0.050 dinar (bir ABD senti) ve işletmeler için 0.20 dinar ile bölgedeki en düşük fiyatlar arasında yer alıyor.

Şehir merkezinde barmenlik yapan 34 yaşındaki Abdelmalek Fathallah, “Hükümetin çabaları görülüyor, ancak vatandaşlar istikrarsızlık nedeniyle hala sürekli bir endişe içinde” dedi.

Ağustos ayında roketatarlar ve makineli tüfekler kullanan iki milis arasında çıkan çatışmalarda 55 kişi öldü. Bu, Trablus’ta bir yıldan uzun süredir yaşanan en büyük huzursuzluktu.

Fathallah, bu tür olayların daha az görülmesine rağmen “her an patlak verebileceğini” ve insanların evlerinin yanı sıra altyapıyı da tahrip edebileceğini söyledi.

Yine de Trablus’un medinasında parlayan ve 16. yüzyılda İspanyollar tarafından inşa edilen Kızıl Kale’nin siluetini oluşturan ışıklar daha parlak bir gelecek umudunu simgeliyor.