By 
Liderleri, oluşturan birbirinden farklı özellikler (Otoriter [otokratik] lider, Demokratik [katılımcı] lider, Karizmatik lider, Hümanist [ilişki odaklı] lider, vs.) vardır. Liderler bu özellikleri ile ön plana çıkmaktadırlar. Fakat netice itibariyle hitap edilen halk kabul ederse lider seçilir. Genel olarak, insan toplulukları lider seçmeye meyillidir. Rüştünü ispat edemeyen kişi, toplum tarafından lider olarak benimsenmez. Bir liderin, lider sayılabilmesi için hitap ettiği toplumda karşılığını bulması gerekir. Bazı lider vasıflı kişiler, hitap ettiği topluma zoraki olarak kendilerini kabul ettirmişlerdir. Özellikle darbeler ile yönetimi ele geçiren liderler kastedilmektedir. Zoraki liderlerin, toplum nezdinde kabul edilirliği olmadığından, bu tarz liderlerin, devamlılığı zoraki tutumları ve ömürleri bitinceye kadardır. Gerçek lider, hem liderlik faaliyetlerini sürdürürken hem de öldükten sonra toplumda oluşturduğu, liderlik etkisini devam ettiren liderdir. Bazı liderlerin ortaya çıkmasına neden olan durum, içinde yaşadığı toplumun; ihtiyaç duyduğu şeylere karşılık gelmesindendir. Güney Afrika’da Mandela’nın lider olarak seçilmesinin, arkasındaki esas sebep de budur. Güney Afrika’da toplumun, çoğunluğu ciddi derecede adaletsizlik ve eşitsizlikle karşı karşıyaydı. Mandela, toplumunun, çaresiz çığlıklarını özgürce dile getirdiğinden, Güney Afrika toplumunun seçtiği, gerçek bir lider olmuştur.
Nelson Mandela, 1918 yılında, Doğu Cape eyaletinde bulunan bir köyde doğdu. İlk adı, Rolihlahla Dalibhunga’ydı. Okulda, öğretmeni ona Nelson Mandela adını verdi. Mandela’nın aşireti içindeki lakabı “Madiba” idi. Dedesi aşiretin en yetkili kişisiydi, babası ise aşiretin şefiydi. Dedesinin ve babasının lider vasıflı olması, Mandela’nın da liderlik özelliklerini taşımasına öncülük etmiştir (BBC News). Fort Hare University College’da hukuk eğitimi almış fakat ırkçı ayrımcılığa karşı öğrenci eylemleri yaptığı için bu eğitimine ara vermek zorunda kalmıştır. 1942’de Witwaterstrand Üniversitesi’nden mezun olmasının ardından ilk siyahi avukat olarak görevine başlamıştır (Uysal,2019). Siyahi halkın, beyazlara karşı hak mücadelesini savunan Afrika Ulusal Kongresine (ANC) 1943 yılında ve 25 yaşında katılmıştır. ANC içerisinde, ANC Gençlik Kolunu kurdu ve başkanlığını üstlendi (BBC News). 1944 yılında ilk eşi olan Evelyn Mase ile evlendi, bu evlilikten üç çocuk sahibi olan Mandela, görüş ayrılıklarından dolayı 1957 yılında boşandı. 1958 yılında ikinci eşi olan Winnie Madikizela ile evlendi. Bu evlilik de 1990 yılında, Mandela hapisten çıktıktan sonra Winnie’nin, adam kaçırma ve cinayet suçuyla yargılanması nedeniyle boşanma ile sonuçlanmıştır. Son evliliğini ise 1998 yılında, Mozambik devlet başkanının dul kalan eşi Graça Maçhel ile yapmıştır. Bu evliliğin ise politik sebeplerle yapıldığı söylenmektedir (Haberler.com).
1950’lili yıllarda ırk ayrımcılığı daha keskin bir şekilde kendini gösterir hale geldi. Mandela bu dönemde ANC’de daha etkin bir rol almaya başladı. Ayrıca beyazlar ve siyahların eşit haklarla yaşaması gerektiğini savunan, Güney Afrikalı komünist beyazlara yakınlaştı. Bu yıllarda Mandela birçok defa tutuklandı ve siyasi faaliyetlerde bulunması yasaklandı. İlk avukatlık bürosunu açtığı ortağı, Oliver Tambo ile birlikte Apartheid rejimine karşı kampanyalar başlattılar. 1956 yılında, 155 eylemciyle beraber en ağır suçlardan biri olan vatana ihanetle suçlandı. Fakat bu suçlamalar dört yıl süren duruşmaların ardından düştü. Mandela ve yol arkadaşları 1960 yılına kadar, ırkçı rejime ve yasalarına karşı direnişi, barışçıl yollarla sürdürdüler. 1960 yılında 69 siyahinin polis tarafından öldürüldüğü Sharpeville katliamı sonrasında barışçıl direniş yerini, silahlı mücadeleye bıraktı (BBC News).
ANC’nin silahlı kanadı kurulduktan bir süre sonra Mandela ve arkadaşları, hükümeti devirmeye ve halkı kışkırtmaya çalışmakla suçlanarak tutuklandı. Mandela ve arkadaşlarının rejimi yıkma suçu nedeniyle yargılandıkları Rivonia davası sırasında, Mandela’nın savunmasını yaparken sarf ettiği şu sözleri “Ben, tüm insanların uyum ve eşit fırsatlara sahip şekilde beraberce yaşadığı, demokratik ve özgür bir toplum idealini benimsedim. Bu, uğrunda yaşamak ve ulaşmak istediğim bir idealdir. Ama gerektiğinde bunun uğrunda ölürüm de.” tarihe geçmiştir. Bu yargılamalar sonucunda Mandela, 1964 yılında ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. 1990 yılına kadar süren bu hapis hayatının ilk 18 yılını Robben (Fok) adasında, geriye kalan yılları ise 1982 yılında nakledildiği Pollsmoor Hapishanesinde geçti. Mandela ve ANC liderleri hapisteyken, Apartheid rejimine olan tepkiye dair bir sembol oldular. Halk, bu ırkçı sisteme karşı olan direnişine devam etti. Mandela’nın ortağı Tambo, onun serbest bırakılması için uluslararası bir kampanya başlattı. Başlatılan bu çalışma, uluslararası toplumda karşılığını buldu. Uluslararası toplum, Güney Afrika’nın ırkçı rejimine karşı ilk kez 1967 yılında yaptırım uyguladı. Güney Afrika’daki ırkçı rejime karşı yürütülen kampanyalar ve uluslararası toplumun baskısı sonuç verdi. Bir yandan uluslararası toplumun baskısı bir yandan ekonominin bozulması Apartheid Rejiminin sonunu getirdi (BBC News).
1990 yılından itibaren, ANC’ye konan siyasi yasak kaldırıldı, Mandela ve arkadaşları serbest bırakıldı. Güney Afrika’daki rejim lideri, FW de Klerk tüm ırkları temsil eden demokratik bir yönetim için Mandela ile işbirliği içerisinde yürütülen çalışmaları başlattı. Buna binaen ANC’de silahlı mücadeleyi askıya aldı. Yürütülen bu çalışmalar sonucunda 1994 yılında tüm halkın dâhil olduğu demokratik seçimler yapıldı ve Mandela çoğunluğun oyunu alarak, Güney Afrika’nın ilk siyahi devlet başkanı oldu. Güney Afrika toplumunu temsil eden Mandela, beyaz ırkın yönetimine dair tutumu ile tüm toplum için birleştirici bir unsur oldu. BBC’ye verdiği röportajda bu tutumunu şu sözlerle ifade etti(BBC News): “Eğer onları affetmezsek, kırgınlık ve intikam duyguları hep var olacaktır. Biz ise, geçmişi unutalım, şimdiye ve geleceğe bakalım ama geçmişte yaşanan acımasızlıkların da bir daha yaşanmasına asla izin vermeyelim, diyoruz.” Mandela bu tutumu ile liderliğini, siyah-beyaz ayrımı olmadan tüm Güney Afrika toplumu tarafından kabul edilmesinin meşruiyetini sağladı.
Mandela’nın göreve başlamasıyla birlikte, ilk gündemi ülkedeki yoksulların yaşadığı konut yetersizliği ve büyük şehirlerdeki gecekondu mahalleleriydi. Ayrıca uluslararası arenada Güney Afrika’nın imajının düzelmesi konusunda da çalışmalar yürüttü. Beş yıllık görev süresinin ardından koltuğunu, yardımcısı Thabo Mbeki’ye bıraktı (Uysal, 2019). Mandela, görevinin bitmesinin ardından, odağını sosyal projelere yöneltti. Haziran 2013’te akciğerinde yaşadığı bir sorun nedeniyle hastaneye kaldırılan Mandela, tedavilerin olumsuz ilerlemesi sonucunda Aralık 2013’te hayata gözlerini yumdu.
“Halk neden onu lider seçti?” sorusuna ise Mandela’nın yaşamı üzerinden bir kez daha döndüğümüzde, Güney Afrika toplumunun, özgürlüğe, adalete, eşitliğe ve demokrasiye giden serüvende ona ihtiyacı vardı. Mandela, lider fonksiyonu olan bir ailede doğdu. Yükseköğretim Tahsilini almaya başladığından itibaren, ırkçı rejime karşı tepkilerini yüksek sesle dile getirdi. Bu faaliyetleri, toplumun önünde tanınmasına ve bu direnişe öncülük etmesine neden oldu. ANC, bu serüvende Mandela’nın kullandığı enstrümanlardan bir tanesiydi. Bu sayede Mandela, halkı ırkçı rejime karşı, direnişe yönlendirecek direksiyonu elinde tuttu. Öyle ki hapis cezası aldıktan sonra bu direniş daha da yankı uyandırdı. Mandela’nın hapis süreci ömründen 27 yılı alsa da, sürecin sonunda Güney Afrika halkı ırkçı rejimi sonlandırıp, eşit siyasi hakları elde etti. Mandela, Güney Afrika’nın devlet başkanlığı koltuğuna oturduğundaki tutumu da Güney Afrika’nın beyaz ve siyah ayrım olmaksızın bir toplum olarak var olması gerektiğinin belki de ilk adımını oluşturdu. Böylece bir lider olarak Mandela, eşitlikçi ve bütünsel bir Güney Afrika’nın ilk sembolü oldu. Güney Afrika’nın bugün gerçek manasıyla bütünsel bir toplum olduğu tartışılsa da, eşitlikçi ve bütünsel bir toplum için referansı halkın seçtiği lider Nelson Mandela’dır.
Eda Nur YILDIZ
KAYNAKÇA
BBC News Türkçe . “PORTRE: Efsanevi lider Nelson Mandela’nın yaşamı” Erişim: https://www.bbc.com/turkce/ozeldosyalar/2013/12/130329_mandela_kimdir_yasam_oykusu
Haberler.com. “Nelson Mandela Biyografisi”, Erişim: https://www.haberler.com/nelson-mandela/biyografisi/
Uysal, Nagehan. “Nelson Mandela Kimdir?”, Erişim: https://www.akademikparadigma.com/nelson-mandela-kimdir Önerilen
Film: Mandela: Özgürlüğe Giden Uzun Yol (2013)
Comments