Darbe sonrası Nijer’de dezenformasyon ‘kolay bir satış’

Temmuz ayında gerçekleşen darbenin ardından Nijer, Batı Afrikalı güçler siyasi krize bir yanıt hazırlamakla uğraşırken sorunlu Sahel bölgesindeki en son dezenformasyon yuvası haline geldi.

Sahte söylentiler ve yanıltıcı videolardan manipüle edilmiş ses kliplerine kadar AFP, 26 Temmuz’da Devlet Başkanı Mohamed Bazoum’u deviren darbe liderlerini destekleyen ya da itibarsızlaştıran bir düzineden fazla sosyal medya iddiasını çürüttü.

Devrilmesinden kısa bir süre sonra, 6 Ağustos’ta Nijer’in başkenti Niamey’de Bazoum yanlısı bir mitingi gösterdiği iddia edilen büyük bir yürüyüşün amatör görüntüleri internette ortaya çıktı. Gerçekte klip, cumhurbaşkanının iktidardan uzaklaştırıldığı gün çekilmişti.

Bir başka viral videoda ise Nijer’in görevden alınan maliye bakanının, darbe liderlerinin kendisine kayıp paraların hesabını vermesi ya da ölümle yüzleşmesi için ültimatom vermesinin ardından ağladığı iddia ediliyordu.

Ancak AFP, 2021 tarihli bu videonun aslında Nijer’in eski adalet bakanı Marou Amadou’nun eski Cumhurbaşkanı Issoufou Mahamadou’ya minnettarlığını ifade ettiğini ortaya çıkardı.

Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu’nun (ECOWAS) darbeyi tersine çevirmek için askeri güç kullanma olasılığı üzerindeki belirsizlik arttıkça, krize dış müdahaleyle ilgili yanıltıcı haberler de çoğaldı.

Nijerya Devlet Başkanı Bola Tinubu’nun başkanlığını yaptığı bölgesel blok, Bazoum’un devrilmesini kınamakta gecikmedi ve Nijer’in ana elektrik sağlayıcısı Nijerya’nın tedarikleri kesmesiyle birlikte devralmadan günler sonra Niamey’e yaptırımlar uyguladı.

– Batı karşıtı ‘popüler’ görüşler –

Denize kıyısı olmayan Nijer, komşuları Mali ve Burkina Faso’ya katılarak üç yıl içinde darbe yaşayan üçüncü Sahel ülkesi oldu.

Bölgenin diğer yerlerinde olduğu gibi Nijer’de de Fransız karşıtlığı yükselişte. Yeni askeri liderler, Moskova ile daha yakın ilişkiler kurmak adına Paris’e sırtını dönen eski Fransız sömürgeleri Mali ve Burkina Faso’nun desteğine sahip.

Bazoum Mayıs ayında İngiliz The Independent gazetesine verdiği demeçte Wagner’in “bize karşı dezenformasyon kampanyalarına” sponsorluk yaptığını söyledi.

Ancak bazı analistler, diğer Afrika ülkelerinde görüldüğü gibi yanlış içerik yaymayı amaçlayan organize, büyük ölçekli saldırılara dair çok az işaret olduğunu söyledi.

Nijerya’daki jeopolitik danışmanlık şirketi SBM Intelligence analisti Ikemesit Effiong, darbe sonrası Nijer’le ilgili dezenformasyonun “özellikle iyi koordine edilmiş ya da merkezi olarak yönetilmiş” görünmediğini söyledi.

Bununla birlikte Effiong, darbe destekçilerinin “anti-emperyalist ve Batı karşıtı görüşlerin popüler olduğu ve kolay satıldığı” bir bölgede “çevrimiçi ve sahada desteği harekete geçirmek için ECOWAS, özellikle Nijerya ve Fransa ile çatışma tehdidini büyük ölçüde güçlendirdiklerini” söyledi.

– Rusya yanlısı propaganda ağı-

AFP’ye konuşan uzmanlar, Nijer’i hedef alan dezenformasyonun yayılmasının kıtanın başka yerlerinde de görülen bir modeli yansıttığını söyledi: Dezenformasyon genellikle Telegram ve WhatsApp gibi şifreli platformlarda ortaya çıkıyor ve daha sonra diğer sosyal medya uygulamalarında paylaşılıyor.

Dahası, Mali ve Burkina Faso hakkında propaganda yapan bazı Fransız karşıtı ve Rusya yanlısı hesaplar da Nijer hakkında yanlış iddiaları destekledi.

Bu aktörlerden biri, aslen Burkina Fasolu olan Rus yanlısı iş adamı Harouna Douamba tarafından kurulan bir medya şirketi olan Pan-Afrika Ticaret ve Yatırım Grubu (GPCI).

All Eyes on Wagner araştırma konsorsiyumuna göre GPCI, gerilimi daha da tırmandırmak için dezenformasyon yapan geniş bir web sitesi ve Facebook sayfası ağının merkezinde yer alıyor.

Örneğin AFP, bu hesaplardan birinin yakın zamanda Fransa’nın Nijer’i “istikrarsızlaştırmak” ve “teröristleri” silahlandırmak için bir komplo hazırladığını iddia ettiğini tespit etti.

Afrika’daki şüpheli içerikleri izleyen X (eski adıyla Twitter) üzerinde tanınmış Casus Belli hesabını yöneten bir Fransız analiste göre GPCI ayrıca Çad ve Nijerya’da “dezenformasyon yaymaya karışan şüpheli sitelerde” yakın bir askeri müdahaleye ilişkin uyarılar yayınladı.

AFP’ye güvenlik nedeniyle isminin açıklanmaması koşuluyla konuşan analist, pan-Afrikanist TV kanalı Afrique Media’nın da dezenformasyon kampanyasına dahil olduğunu söyledi.

Kamerun merkezli yayın kuruluşu devlete ait Russia Today ile ortaklık kurdu ve Wagner’in Afrika’daki operasyonları hakkında düzenli olarak haber yapıyor.

Kanal 9 Ağustos’ta Bazoum’un istifa mektubunu imzaladıktan sonra rahatlamış göründüğünü iddia eden bir video paylaştı.

Aslında devrik lider 26 Temmuz’dan bu yana evinde tutuklu bulunuyor ve BM Genel Sekreteri Antonio Guterres “Başkan Bazoum ve ailesinin yaşadığı bildirilen içler acısı yaşam koşullarını” kınadı.

Sosyal medyada Afrika bağlantılı dezenformasyonu takip eden Burkinablı finans analisti Maixent Some, mevcut dezenformasyon dalgasının yabancı etkiler kadar yerel aktörlerin de işi olduğunu söyledi.

AFP’ye konuşan Some, “Rusya’nın gelişinden çok önce Fransız karşıtı bir duygu vardı” ve Moskova bu duygudan faydalanmayı başardı.

Bu arada bazıları Pan-Afrikalı aktivistlerin Rusya ile ittifaklarını siyasi hırslar da dahil olmak üzere “kişisel gündemlerini” ilerletmek için kullandıklarını söyledi.