2024’te 50’den fazla ülke sandık başına gidiyor

Gezegen nüfusunun yarısına ev sahipliği yapan 50’den fazla ülkede 2024 yılında ulusal seçimler yapılacak, ancak oy kullanma hakkını kullanan vatandaşların sayısı her zaman iyi haber değil. Bu yıl en sağlam demokrasileri bile test edecek ve otoriter eğilimli liderlerin elini güçlendirecek gibi görünüyor.

Rusya, Tayvan ve Birleşik Krallık’tan Hindistan, El Salvador ve Güney Afrika’ya kadar, başkanlık ve yasama yarışmalarının insan hakları, ekonomiler, uluslararası ilişkiler ve istikrarsız bir dünyada barış umutları üzerinde büyük etkileri var.

Bazı ülkelerde oylama ne özgür ne de adil olacak. Birçoğunda ise muhalefet adaylarına yönelik kısıtlamalar, yorgun seçmenler ve manipülasyon ve dezenformasyon potansiyeli demokrasinin kaderini kampanyaların merkezine oturtmuş durumda.

Başkan Joe Biden ile selefi Donald Trump arasındaki olası bir rövanş, seçim takviminde büyük bir yer tutuyor; Kasım ayında bir Trump zaferi belki de en büyük küresel joker. Ancak Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House’un direktörü Bronwen Maddox, o tarihten önceki yüksek riskli oylamaların da uzak bölgelerdeki seçmenler arasındaki “memnuniyetsizlik, sabırsızlık ve huzursuzluk havasını” ölçeceğini söylüyor.

KÜRESEL ETKİSİ OLAN OYLAR

Tayvan’da cumhurbaşkanlığı ve 113 üyeli yasama organı seçimlerinin Cumartesi günü Çin’in yoğun baskısı altında gerçekleşecek olması, sonucu Asya-Pasifik bölgesinin büyük bölümü ve ABD için önemli kılıyor.

Pekin, kendi toprağı olarak gördüğü ve kendi kendini yöneten adayı ilhak etmek için askeri güç kullanma tehdidini yineledi ve seçimleri savaş ile barış arasında bir seçim olarak tanımladı. Önde gelen üç başkan adayından hiçbiri Tayvan’ın bağımsızlığını ilan ederek Çin’in kararlılığını sınama arzusu göstermedi.

Bununla birlikte, şu anda Tayvan’ın başkan yardımcısı olan önde gelen aday William Lai, adanın savunmasını güçlendirme sözü verdi ve kazanacağı bir zafer boğazlar arası gerilimi arttırabilir. Muhalefetteki Milliyetçi Parti ya da Kuomintang, Lai’nin Demokratik Halk Partisi’ne kıyasla Pekin’e daha yakın.

Tayvan’ın 23 milyonluk nüfusu ezici bir çoğunlukla adanın kendi kendini yönetme yoluyla fiili bağımsızlığını sürdürmesinden yana. Bu nedenle konut ve sağlık hizmetleri gibi iç meselelerin başkanlık yarışında belirleyici bir rol oynaması muhtemel.

LİDERLER ELLERİNİ SIKILAŞTIRMAYA ÇALIŞIYOR

Dünyanın en uzun süre görev yapan kadın lideri olan Bangladeş Başbakanı Şeyh Hasina, muhalefet partilerinin boykot ettiği ve öncesinde şiddet olaylarının yaşandığı bir seçimle Pazartesi günü üst üste dördüncü dönemini kazandı. Hasina’nın Awami League partisi %40 gibi düşük bir katılım oranıyla yeniden seçildi ve muhalefetin bastırılması siyasi kargaşayı tetikleme riski taşıyor.

Dünyanın en kalabalık ülkesi olan Hindistan’da 2024 yılı ortalarında yapılacak genel seçimlerin sağcı Hindu milliyetçisi Bharatiya Janata Partisi’nden Başbakan Narendra Modi’ye üst üste üçüncü bir dönem getirmesi muhtemel.

Destekçilerine göre Modi, onlarca yıllık yolsuzlukları temizleyen ve Hindistan’ı yükselen bir küresel güç haline getiren, siyasete yabancı bir isim. Eleştirmenler ise basın ve ifade özgürlüğüne yönelik saldırıların yanı sıra Hindu milliyetçilerinin dini azınlıklara yönelik saldırılarının onun döneminde daha da küstahlaştığını söylüyor.

İktidarı elinde tutmaya çalışan bir başka lider de El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele. Bukele, aşırı şiddet yanlısı sokak çetelerini bastırmak için olağanüstü hal yetkilerini kullandığından beri geniş bir destek kazandı.

Partisinin atadığı kişiler tarafından doldurulan bir Yüksek Mahkeme, başkanların iki dönem üst üste görev yapmasını yasaklayan anayasaya rağmen Bukele’nin 4 Şubat’ta aday olmasına izin verdi. Yabancı hükümetler bazı sivil hakların askıya alınmasını eleştirse de Bukele’nin ciddi bir rekabetle karşılaşması beklenmiyor.

KİLOMETRE TAŞLARI- VE DAHA FAZLASI

Meksika 2 Haziran’da ya Devlet Başkanı Andrés Manuel López Obrador’un himayesindeki eski Mexico City Belediye Başkanı Claudia Sheinbaum ya da eski bir muhalefet senatörü olan Xóchitl Gálvez olmak üzere ilk kadın başkanını seçmeye hazırlanıyor. Kazanan, uyuşturucuyla bağlantılı şiddetin ürkütücü boyutlara ulaştığı ve ordunun giderek daha etkili olduğu bir ülkeyi yönetecek.

Güneydoğu Asya’nın en büyük demokrasisi Endonezya’da seçmenler 14 Şubat’ta Devlet Başkanı Joko Widodo’nun halefini seçiyor. Kamuoyu yoklamaları, sağcı bir milliyetçi olan Savunma Bakanı Prabowo Subianto ile iktidar partisinin adayı eski Orta Java Valisi Ganjar Pranowo arasında yakın bir yarış olduğunu gösteriyor.

Subianto’nun adayının eski lider Widodo’nun oğlu olması, bir hanedanlığın kurulmakta olduğu spekülasyonlarına yol açıyor. Ancak her iki kazanan da 1998’de Suharto diktatörlüğünün sona ermesinden bu yana Endonezya’ya hakim olan yolsuzlukla lekelenmiş siyasetin devamı anlamına gelecektir.

Pakistan’da 8 Şubat’ta yapılacak parlamento seçimlerine de ülkenin güçlü ordusunun gözetimi altındaki köklü siyasetçiler katılıyor. Popüler bir muhalif figür olan eski Başbakan İmran Han hapiste ve seçim yetkilileri onun aday olmasını engelledi.

Rakibi, üç kez başbakanlık yapmış olan Pakistan Müslüman Birliği lideri Navaz Şerif’in yolsuzluk mahkumiyetlerinin bozulmasının ardından oy pusulasında yer almasına izin verildi. Ayrıca eski Dışişleri Bakanı Bulawal Bhutto Zardari liderliğindeki Pakistan Halk Partisi de yarışıyor.

Analistler seçimin sallantılı bir hükümet çıkarma ihtimalinin yüksek olduğunu söylüyor. Taliban kontrolündeki komşu Afganistan ile ilişkilerin kötüleşmesi ve Pakistan güvenlik güçlerine yönelik ölümcül saldırılar nedeniyle seçim ertelenebilir.

POPÜLİZM ZİRVEYE Mİ ÇIKTI?

Avrupa’da popülizm, kıta ekonomik istikrarsızlık ve başka yerlerden kitlesel göçler yaşarken zemin kazandı. Haziran ayında yapılacak 27 üyeli Avrupa Birliği Parlamentosu seçimleri, geleneksel partilerin, birçoğu Ukrayna’ya askeri desteğe şüpheyle yaklaşan popülist rakiplerini alt edip edemeyeceğinin bir işareti olacak.

Geçen yıl yapılan ulusal seçimler karışık sinyaller vermişti: Slovakya’da Rusya yanlısı popülist Başbakan Robert Fico seçilirken, Polonya’da seçmenler muhafazakar hükümeti merkezci Donald Tusk liderliğindeki koalisyonla değiştirdi.

Siyasi danışmanlık şirketi Eurasia Group’tan Mujtaba Rahman, 2019’da yapılacak Avrupa Parlamentosu seçimlerinde popülist bir çoğunluğun çıkmayacağını ancak “merkezin son oylamaya kıyasla zemin kaybedeceğini” öngördü.

Eski AB üyesi İngiltere’de popülizm, 2016 Brexit referandumunda ve eski Başbakan Boris Johnson’ın çalkantılı döneminde ifadesini buldu. Birleşik Krallık’ta bu yıl yapılacak genel seçimler, iktidardaki Muhafazakârlar ile 14 yıl sonra yeniden iktidara gelmeye çalışan ve kamuoyu yoklamalarında açık ara önde olan merkez sol İşçi Partisi’ni karşı karşıya getirecek.

AFRİKA’DA DEMOKRASİNİN KARŞILAŞTIĞI ZORLUKLAR

Dünyanın en hızlı büyüyen kıtası Afrika’yı yeniden şekillendiren güçler arasında iklim değişikliği, Ukrayna savaşı nedeniyle tahıl tedarikinin sekteye uğraması ve Çin ile Rusya’nın artan ilgisi yer alıyor.

Nijer ve 2023’te Gabon da dâhil olmak üzere 2020’den bu yana sekiz Batı Afrika ülkesinde askeri darbe oldu.

Senegal bölgede istikrarın kalesi olarak görülüyor. Cumhurbaşkanı Macky Sall’in görevi bırakmasının ardından 25 Şubat’ta yapılacak seçimler ülkenin siyasi direncinin bir göstergesi olarak görülüyor.

Muhalefet lideri Ousmane Sonko’nun destekçileri hükümeti, ölümcül protestolara yol açan bir dizi yasal davayla Sonko’nun adaylığını engellemeye çalışmakla suçluyor. Avrasya Grubu analisti Tochi Eni-Kalu, cumhurbaşkanlığı seçiminin “önceki yılların normlarına dönüşü işaret edebileceğini ya da daha değişken bir siyasete doğru kalıcı bir kayışın sinyalini verebileceğini” söyledi.

Güney Afrika’da Mayıs ve Ağustos ayları arasında yapılacak parlamento seçimlerinin siyasi arka planını zor durumdaki ekonomi, felç edici elektrik kesintileri ve yaklaşık %32’lik işsizlik oranı oluşturuyor. Seçmenlerin hayal kırıklığının üstesinden gelmek, uzun süredir iktidarda olan Afrika Ulusal Kongresi için zorlu bir görev olacak.

ANC, 1994 yılında ülkenin ırkçı apartheid sisteminin sona ermesinden bu yana cumhurbaşkanlığını ve parlamentoda çoğunluğu elinde tutuyor, ancak daha önce saygı duyulan örgüt 2021 yerel seçimlerinde oyların yarısından azını kazandı.

Desteğinin %50’nin altına düşmesi halinde partinin, milletvekillerinin Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa’yı yeniden seçmesini sağlamak için bir koalisyon kurması gerekecek.

Dünyanın en genç ülkesi olan Güney Sudan, uzun süredir ertelenen ilk seçimlerini Aralık ayında gerçekleştirmeyi planlıyor. Oylama önemli bir dönüm noktasını temsil edecek ancak mevcut koşullar altında tehlikelerle dolu ve başarısızlığa açık olabilir.

Ülkedeki BM misyonunun başında bulunan Nicholas Haysom, geçtiğimiz ay Güvenlik Konseyi’ne yaptığı açıklamada, seçmen kayıt detayları, bir güvenlik planı ve anlaşmazlıkları çözmenin bir yolunun, “Güney Sudan vatandaşları için güvenilir ve kabul edilebilir sayılan” özgür seçimleri sağlamak için gereken eksik unsurlar arasında olduğunu söyledi.

KAUÇUK DAMGA TATBİKATLARI

Rusya’da Mart ayında yapılacak başkanlık seçimlerini kimin kazanacağı konusunda çok az şüphe var. Devlet Başkanı Vladimir Putin beşinci dönem için çıktığı yolda sadece göstermelik bir muhalefetle karşı karşıya. Başlıca rakipleri hapiste, sürgünde ya da ölü; Ukrayna’da barış isteyen bir siyasetçi ise diskalifiye edildi.

Devlet Başkanı Alexander Lukashenko tarafından yönetilen Belarus’ta da benzer bir durum söz konusu. Lukaşenko hükümetinin, Putin’in müttefikinin tartışmalı 2020 seçimlerine karşı protestoları bastırmasından bu yana ülkede ilk parlamento seçimlerinin 25 Şubat’ta yapılması bekleniyor. Binlerce muhalif hapiste ya da ülkeden kaçmış durumda.

Maddox, tüm sorunlarına rağmen demokratik idealin otoriter liderler için bile yaygın bir cazibeye sahip olduğunu söyledi.

“Seçim yapmayı tercih etmeleri, özgür bir oylamaya sahip olduklarını iddia etmenin değerini gördüklerini gösteriyor” dedi.